Honden> Wormen

Wormen bij de hond

Tom Nagels, DVM

In aansluiting op de algemene bespiegeling over wormen lees je hieronder meer over wormen die specifiek bij honden voorkomen. Naast diegene die we het meest aantreffen in onze streken wordt ook de aandacht gevestigd op enkele exoten waar je mee te maken kan krijgen als je hond meegaat naar het buitenland of er één van daar meebrengt.

Belang en voorkomen van wormen bij honden
Wormsoort Pups <6w
Jonge honden Teven
(drachtig)
Teven
(niet drachtig)
Reu
Spoelwormen ++++ +++ +++* ± ±
Haakwormen ++ ++ + + +
Zweepwormen 0 ± + + +
Lintwormen 0 ± +/++ +/++ +/++

++++: zeer frequent (> 50%) en schadelijk
+++: frequent (20-50%)
++: minder frequent (5-20%)
+: occasioneel (< 5%)
± : uitzonderlijk
0: niet aanwezig
*: 'reserve' wormen (zie tekst)
bron: janssen animal health

Spoelwormen

Spoelwormen hebben zoals alle rondwormen een rond lichaam en zijn ofwel vrouwelijk ofwel mannelijk. Het zijn typische darmparasieten.

Toxocara canis, de hondenspoelworm

Gastheer hond, vos, wolf, dingo, ...
Tussengastheer geen, wel paratenische gastheren mogelijk (muizen,...)
Besmetting oraal, baarmoederlijk en moedermelk
Lokalisatie

volw. wormen in dundarm
larven in lever en long
reservelarven in organen, spieren,...

Risicogroep

meest algemene worm bij honden
pups: tot >95% besmet
jong volwassen: 50 - 80% besmet
volwassen: niet tot 50% besmet

Schade

pups: matig tot erg
volwassen: mild, allergie (?)

Afmetingen

9 - 17 cm


Inwendige cyclus. Larven uit oraal opgenomen eieren migreren vanuit de darm naar lever -> hart -> long -> luchtpijp, worden vervolgens opgehoest en ingeslikt om tenslotte volwassen te worden in de dunne darm en eitjes te produceren. Dit duurt ongeveer 1 maand. Een ander deel kapselt zich onderweg in en vormt een reserve van waaruit regelmatig larven vrijkomen om hun tocht naar de darm verder te zetten. Bij drachtige teven komen deze reservelarven massaal vrij en besmetten de pups vanaf de 42ste dag van de dracht reeds in de baarmoeder. De larven wachten in de lever van de foetus tot na de geboorte waarna ze hun reis via hart-long naar de darm aanvatten. Pups worden ook nog eens de eerste 3 weken van de zoogperiode besmet via de moedermelk maar dit is van ondergeschikt belang in vergelijking tot de baarmoederlijke besmetting (5% vs. 95%).

Symptomen. De klachten zijn afhankelijk van de leeftijd van het dier en de besmettingsgraad.

Wist je dat

  • mannelijke wormen tot 9 cm worden, en vrouwelijke wel tot 17 cm;
  • een worm gemiddeld 4 maanden leeft;
  • de vrouwtjes tot 200.000 eieren per dag produceren;
  • bij een zware besmetting (>200 wormen) dagelijks tot 15 miljoen eitjes uitgescheiden worden in de buitenwereld;
  • het in optimale omstandigheden (25-30°C, 95% vocht) slechts 9 - 15 dagen duurt eer de eitjes een larve bevatten, klaar voor infectie;
  • deze larven tot 3 jaar in de buitenwereld kunnen overleven en zeer weerstandig zijn aan het klimaat en aan klassieke ontsmettings- en reinigingsmiddelen;
  • de 'reservelarven' van teefjes afkomstig van één enkele besmetting tot 3 drachten kunnen besmetten.
Volwassen Toxocara canis.

Gevaar voor de mens. Indien per ongeluk wormeitjes in de darm van een mens verzeild geraken, zullen de larven die zich hieruit ontwikkelen proberen dezelfde reis als bij honden af te leggen. Dit zou nog niet zo erg zijn, moest het gevaar niet bestaan dat ze hun weg kwijt geraken en op plaatsen in lichaam terechtkomen waar ze veel schade berokkenen, bvb. het oog. Dit fenomeen staat in de medische wereld bekend als het 'larva migrans syndroom'. Zandbakken waar ook veel honden komen (en ontlasten) vormen een concreet gevaar voor kinderen.

Ontworming. Uit het bovenstaande kan je afleiden dat

Dit komt in praktijk overeen met de richtlijnen gegeven in het algemeen ontwormingsschema van honden, zie 'Wormen'.

 

Toxascaris leonina

Deze spoelworm kan zowel bij katten als bij honden voorkomen en ze kunnen elkaar dus ook besmetten hoewel infectie in de praktijk vaker bij honden wordt gezien. Dit is de minst ziekteverwekkende spoelworm bij carnivoren en wel om volgende redenen:

Een routinematige ontworming is afdoende.

 

Zweepwormen

Bij deze rondwormen is het vooreinde vele malen dunner dan het achtereinde. De deel met de kop ziet er dus uit als een zweep. Bij de hond komt er één soort voor.

Trichuris vulpis, de zweep- of kennelworm

Microscopisch beeld wormei van Trichuris vulpis.
Gastheer hond,vos
Tussengastheer geen
Besmetting oraal
Lokalisatie

dikdarm en blinde darm, soms in rectum en achterste deel dundarm

Risicogroep

relatief zeldzaam bij de huishand
frequent in kennels (tot 80%)
alle leeftijden

Schade

pups: matig tot erg
volwassen: mild, allergie (?)

Afmetingen

4 - 8 cm

Inwendige cyclus. Opgelikte wormeitjes ontwikkelen in de dikdarm tot volwassen wormen in 2 tot 3 maanden tijd. Ze boren zich met het smalle deel in het darmslijmvlies waar ze zich voeden met bloed. De wormeieren worden uitgescheiden met de stoelgang.

Symptomen. Vaak zijn er maar enkele wormen aanwezig wat goed verdragen wordt, met hoogstens wat weerkerende diarree. Massale besmetting van honderden tot duizenden wormen veroorzaakt echter bloedarmoede, bloederige diarree en vermagering. Voor jonge dieren kan dergelijke infectie fataal aflopen.

Ontworming. Niet alle produkten zijn actief tegenover Trichuris. En diegene die dat wel zijn dikwijls pas na een behandeling van meerdere dagen.
In kennels kan de infectie zeer hardnekkig zijn. Vooral een goede hygiëne is van belang. Eens de eieren een eerste ontwikkeling voltooid hebben kunnen ze jaren in de buitenwereld overleven, slechts weinig ontsmettingsmiddelen zijn aktief tegenover deze eieren. Hiertoe hebben ze echter warmte en vocht nodig, een hondendrol is m.a.w. ideaal. Dit kan men verhinderen door

 

Haakwormen

Haakwormen danken hun naam aan het terugplooien van het kopuiteinde waardoor ze het uitzicht van een haak hebben. Ze zijn eerder klein en hebben snijdende monddelen of tanden waarmee ze zich vasthaken aan de darmwand. De eitjes ontwikkelen in de de buitenwereld tot larven die oraal opgenomen worden of door de huid van hun gastheer dringen (percutane besmetting) en pas na een reis door het lichaam in de darm belanden.

Uncinaria stenocephala, de noorderlijke haakworm

Microscopisch beeld wormei van Uncinaria stenocephala.
Gastheer hond, vos
Tussengastheer geen
Besmetting oraal, (percutaan: zeldzaam)
Lokalisatie

dunne darm

Risicogroep

aangepast aan onze streken, (tot zelfs op de noordpool)
stads- en zwerfhonden: weinig
kennels, jachthonden, plattelands-honden: frequent

Schade

mild

Afmetingen

0.5 - 1 cm

Inwendig cyclus. Eens in de darm ontwikkelen de larven zich tot volwassen wormen waar ze zich voeden met darmweefsel. Bevuchte vrouwelijke wormen produceren ongeveer 14 dagen na de besmetting eitjes die met de stoelgang uitgescheiden worden.

Symptomen. De veroorzaakte darmletsels zijn licht. Zelfs zwaardere infecties bij jonge honden leiden hoogstens tot een voorbijgaande diarree. De huidbeschadiging na percutane besmetting is zelden van belang.

Ontworming. Een routinematige ontworming is afdoende.

 

Ancylostoma caninum, de zuiderelijke haakworm

Uitvergroting kopuiteinde Ancylostoma. Bemerk de rij tanden waarmee de worm zich vasthaakt.
Gastheer hond, vos e.a. wilde carnivoren
Tussengastheer geen, wel paratenische gastheren zoals knaagdieren
Besmetting percutaan, moedermelk, (baarmoederlijk)
Lokalisatie

dunne darm

Risicogroep

frequent in warmere streken van Europa

Schade

pups: erg
volwassen: mild

Afmetingen

1 - 2 cm

Inwendige cyclus. Dit is één van de meest schadelijke wormsoorten bij de hond. De larven dringen via de huid binnen (vooral langs de onderkant van de poten) en vinden hun weg via hart -> long -> luchtpijp -> slokdarm naar de dunne darm waar ze zich met bloed en darmweefsel voeden. Op hun reis kapselen sommige larven zich onderweg en geven bij drachtige teefjes aanleiding tot besmetting van de pups.

Symptomen. Larven en wormen beschadigen huid, darm en longen. Vanaf een bepaalde leeftijd bouwen honden een zekere immuniteit op maar een infectie bij pups en jonge hondjes eindigt niet zelden fataal.

Wist je dat

  • pups met vele honderden wormen besmet kunnen zijn;
  • iedere worm dagelijks tot 6 darmletsels veroorzaakt;
  • dit gepaard gaat met een bloedverlies van 0.25 ml;
  • de wormen zo verspilzuchtig zijn dat ze 90% van het opgezogen bloed niet verteren;
  • vrouwelijke wormen tot meer dan 25.000 eitjes per dag produceren.

Gevaar voor de mens. Percutane infectie met Europese haakwormen bij de mens is zeer zeldaam. (sub)tropische soorten zoals Ancylostoma brasiliense zijn hiertoe wel in staat.

Ontworming. De meeste wormafdrijvende geneesmiddelen zijn effectief. Pups met risico op besmetting behandelen op week 1/2/3/4/5/6/8/10/12. Preventieve behandeling is aan te raden na of tijdens een reis met de hond in warme streken of na import van een pup of volwassen honden. Ernstige infecties behoeven professionele verzorging.
In kennels reduceren hokken met een betonnen vloer het risico aanzienlijk. Larven overleven de meeste ontsmettingsmiddelen (javel, Dettol®, zout,...) niet.

 

Lintwormen

Typisch voor lintwormen is het afgeplatte lichaam dat opgedeeld is in stukjes (proglottiden). Elk van deze stukjes is een voortplantingsfabriek die éénmaal rijp vol met wormeitjes zitten en in hun geheel afgestoten worden en vervolgens met de uitwerpselen uitgescheiden. Het hoofd van de worm blijft vastzitten aan het darmslijmvlies maar voedt zich enkel met darminhoud, niet met bloed of darmweefsel. Ze veroorzaken dan ook slechts minimale letsels. Hun cyclus verloopt steeds via een tussengastheer. Ze kunnen over het algemeen héél lang worden.

Dipylidium caninum

Dipylidium caninum. Links het fijne kopuiteinde, rechts de rijpe proglottiden. (Foto: DPDx Image Library www.dpd.cdc.gov)
Gastheer hond, kat, vos, mens
Tussengastheer vlooien, luizen (wormcysten)
Besmetting toevallig opeten van een geïnfecteerde vlo of luis, NIET via beten
Lokalisatie

laatste deel dunne darm

Risicogroep

succes van de worm hangt samen met dat van de vlo (vnl voorjaar - zomer)

Schade

pups: matig indien massale besmetting
volwassen: weinig of geen

Afmetingen

20 - 80 cm

Inwendige cyclus. In de darm ontpopt de wormcyste zich tot volwassen worm en hecht zich vast aan het darmslijmvlies. 3 weken later komen de eerste proglottiden te voorschijn.

Symptomen. Klinisch van geen belang maar de rijstkorrelgrote proglottiden kruipen uit eigen beweging uit de anus wat enorm jeukt waardoor het dier voortdurend op zijn achterste rijdt. Enkel bij massale besmetting (honderden) kan de gastheer te kort gedaan worden aan voedingsstoffen en vermageren.

Wist je dat

  • de wormen 20 tot 80 cm lang worden;
  • 1 vlo tot 60 wormcysten kan herbergen.

Gevaar voor de mens. Vooral kleine kinderen (<5j) die alles nog in hun mond steken kunnen per abuis wel eens een vlo binnenspelen. Omdat de worm zich strikt beperkt tot de darm en geen reis door het lichaam maakt is er eigenlijk geen gevaar, maar niemand loopt graag met een beest in zijn buiik rond. Opname van wormeitjes kan geen kwaad, ze overleven het maagzuur niet.

Ontworming. Niet alle ontwormingsprodukten doden Dipylidium af. Bovendien kunnen door de korte inwendige cyclus van 3 weken de dieren zich makkelijk herbesmetten. Na een eerste ontworming is een tweede één maand later aan te raden. Uiteraard is een gelijktijdige behandeling tegen vlooien noodzakelijk, evenals een grondige reininging van de rustplaatsen van de dieren.

 

Taenia soorten

Kop van Taenia pisiformis met hakenkrans en zuignappen.
Gastheer hond, vos en andere wilde carnivoren
Tussengastheer

T.pisiformis: hazen en konijnen
T. hydatigena: herkauwers en varken
(cysten in vlees)

Besmetting opeten van besmet vlees
Lokalisatie

laatste deel dunne darm

Risicogroep

frequent bij jachthonden en honden die toegang hebben tot kadavers of ongekeurd slachtafval

Schade

weinig

Afmetingen

50 cm - 5 m!

Inwendige cyclus. De wormcysten ontplooien zich in de dunne darm tot volwassen wormen waar ze zich vasthechten met haken en zuignappen.

Symptomen. Enkel een zware infectie kan darmontsteking veroorzaken met krampen, diarree, wisselende eetlust en vermagering of groeivertraging. Een enkele keer obstrueren de wormen de darm.
In feite gaat de echte dreiging uit naar de tussengastheren waarvan het vlees gedeeltelijk kan afgekeurd worden voor menselijke consumptie; schapen kunnen sterven aan leverontsteking.

Wist je dat

  • de wormen over het algemeen heel lang worden, Taenia hydatigena zefs tot 5 m;
  • elke proglottis tienduizenden eieren bevat;
  • de meeste Taenia soorten 1 tot 3 proglottiden per dag lossen.

Ontworming. Ook deze wormen vereisen specifieke ontwormingsmiddelen. Het is raadzaam geen ongekeurd slachtafval te voeren.

 

Verwante artikels

Wormen

Wormen bij de kat