Honden> Wormen

Wormen bij de hond

Tom Nagels, DVM

In aansluiting op de algemene bespiegeling over wormen lees je hieronder meer over wormen die specifiek bij honden voorkomen. Naast diegene die we het meest aantreffen in onze streken wordt ook de aandacht gevestigd op enkele exoten waar je mee te maken kan krijgen als je hond meegaat naar het buitenland of er één van daar meebrengt.

Belang en voorkomen van wormen bij honden

Wormsoort	Pups <6w	Jonge honden	Teven (drachtig)	Teven (niet drachtig)	Reu
Spoelwormen	++++	+++	+++*	±	±
Haakwormen	++	++	+	+	+
Zweepwormen	0	±	+	+	+
Lintwormen	0	±	+/++	+/++	+/++

++++: zeer frequent (> 50%) en schadelijk
+++: frequent (20-50%)
++: minder frequent (5-20%)
+: occasioneel (< 5%)
± : uitzonderlijk
0: niet aanwezig
*: 'reserve' wormen (zie tekst)
bron: janssen animal health

Spoelwormen

Spoelwormen hebben zoals alle rondwormen een rond lichaam en zijn ofwel vrouwelijk ofwel mannelijk. Het zijn typische darmparasieten.

Toxocara canis, de hondenspoelworm

Inwendige cyclus. Larven uit oraal opgenomen eieren migreren vanuit de darm naar lever -> hart -> long -> luchtpijp, worden vervolgens opgehoest en ingeslikt om tenslotte volwassen te worden in de dunne darm en eitjes te produceren. Dit duurt ongeveer 1 maand. Een ander deel kapselt zich onderweg in en vormt een reserve van waaruit regelmatig larven vrijkomen om hun tocht naar de darm verder te zetten. Bij drachtige teven komen deze reservelarven massaal vrij en besmetten de pups vanaf de 42ste dag van de dracht reeds in de baarmoeder. De larven wachten in de lever van de foetus tot na de geboorte waarna ze hun reis via hart-long naar de darm aanvatten. Pups worden ook nog eens de eerste 3 weken van de zoogperiode besmet via de moedermelk maar dit is van ondergeschikt belang in vergelijking tot de baarmoederlijke besmetting (5% vs. 95%).

Symptomen. De klachten zijn afhankelijk van de leeftijd van het dier en de besmettingsgraad.

• Pups. De letsels die de larven achterlaten op hun tocht kunnen vooral ernstig zijn voor pasgeboren pups. Zo is longontsteking tgv massale migratie de belangrijkste doodsoorzaak bij pups 2 - 3 dagen na de geboorte. Pups die de eerste faze van een zware besmetting overleven, sterven dikwijls toch nog t.g.v. maagdarmproblemen en de daarmee gepaard gaande vermagering en verzwakking. Lichte tot matige besmetting bij pups leidt tot groeivertraging, een dik buikje, af en toe wat diarree, braken, soms koorts, bloedarmoede en zenuwstoornissen.
• Oudere honden. Naast de migratieletsels in de verschillende inwendige organen, kan een zwaardere besmetting allergische processen in gang zetten vooral t.h.v. de darm. Lichte tot matige infecties zijn zelden een probleem, maar vormen wel een besmettingsbron voor anderen.

Volwassen Toxocara canis.

Gevaar voor de mens. Indien per ongeluk wormeitjes in de darm van een mens verzeild geraken, zullen de larven die zich hieruit ontwikkelen proberen dezelfde reis als bij honden af te leggen. Dit zou nog niet zo erg zijn, moest het gevaar niet bestaan dat ze hun weg kwijt geraken en op plaatsen in lichaam terechtkomen waar ze veel schade berokkenen, bvb. het oog. Dit fenomeen staat in de medische wereld bekend als het 'larva migrans syndroom'. Zandbakken waar ook veel honden komen (en ontlasten) vormen een concreet gevaar voor kinderen.

Ontworming. Uit het bovenstaande kan je afleiden dat

• vroege en regelmatige ontworming van pups (week 2/4/6/8) noodzakelijk is;
• teven vlak vóór de dekking, 2 weken vóór de geboorte en na de geboorte samen met de pups behandeld moeten worden;
• honden die regelmatig buiten komen, ook regelmatig ontwormd moeten worden;
• in kennels een strikte hygiëne belangrijk is.

Dit komt in praktijk overeen met de richtlijnen gegeven in het algemeen ontwormingsschema van honden, zie 'Wormen'.

Toxascaris leonina

Deze spoelworm kan zowel bij katten als bij honden voorkomen en ze kunnen elkaar dus ook besmetten hoewel infectie in de praktijk vaker bij honden wordt gezien. Dit is de minst ziekteverwekkende spoelworm bij carnivoren en wel om volgende redenen:

• er is geen baarmoederlijke infectie mogelijk. De cyclus geschiedt steeds via tussengastheren (muizen,..) en orale opname van infectieuze eieren;
• er is geen migratie doorheen het lichaam: larven en wormen beperken zich tot de darm;
• de besmettingsgraad is zelden groot genoeg om symptomen te veroorzaken.

Een routinematige ontworming is afdoende.

Zweepwormen

Bij deze rondwormen is het vooreinde vele malen dunner dan het achtereinde. De deel met de kop ziet er dus uit als een zweep. Bij de hond komt er één soort voor.

Trichuris vulpis, de zweep- of kennelworm

Microscopisch beeld wormei van Trichuris vulpis.

Inwendige cyclus. Opgelikte wormeitjes ontwikkelen in de dikdarm tot volwassen wormen in 2 tot 3 maanden tijd. Ze boren zich met het smalle deel in het darmslijmvlies waar ze zich voeden met bloed. De wormeieren worden uitgescheiden met de stoelgang.

Symptomen. Vaak zijn er maar enkele wormen aanwezig wat goed verdragen wordt, met hoogstens wat weerkerende diarree. Massale besmetting van honderden tot duizenden wormen veroorzaakt echter bloedarmoede, bloederige diarree en vermagering. Voor jonge dieren kan dergelijke infectie fataal aflopen.

Ontworming. Niet alle produkten zijn actief tegenover Trichuris. En diegene die dat wel zijn dikwijls pas na een behandeling van meerdere dagen.
In kennels kan de infectie zeer hardnekkig zijn. Vooral een goede hygiëne is van belang. Eens de eieren een eerste ontwikkeling voltooid hebben kunnen ze jaren in de buitenwereld overleven, slechts weinig ontsmettingsmiddelen zijn aktief tegenover deze eieren. Hiertoe hebben ze echter warmte en vocht nodig, een hondendrol is m.a.w. ideaal. Dit kan men verhinderen door

• de uitwerpselen dagelijks uit de hokken te verwijderen;
• gave, makkelijk te reinigen vloeren te voorzien;
• te reinigen met stoom onder hoge-druk;
• om de 2 - 3 m alle honden (geen immuniteitsopbouw) routinematig te ontwormen.

Haakwormen

Haakwormen danken hun naam aan het terugplooien van het kopuiteinde waardoor ze het uitzicht van een haak hebben. Ze zijn eerder klein en hebben snijdende monddelen of tanden waarmee ze zich vasthaken aan de darmwand. De eitjes ontwikkelen in de de buitenwereld tot larven die oraal opgenomen worden of door de huid van hun gastheer dringen (percutane besmetting) en pas na een reis door het lichaam in de darm belanden.

Uncinaria stenocephala, de noorderlijke haakworm

Microscopisch beeld wormei van Uncinaria stenocephala.

Inwendig cyclus. Eens in de darm ontwikkelen de larven zich tot volwassen wormen waar ze zich voeden met darmweefsel. Bevuchte vrouwelijke wormen produceren ongeveer 14 dagen na de besmetting eitjes die met de stoelgang uitgescheiden worden.

Symptomen. De veroorzaakte darmletsels zijn licht. Zelfs zwaardere infecties bij jonge honden leiden hoogstens tot een voorbijgaande diarree. De huidbeschadiging na percutane besmetting is zelden van belang.

Ontworming. Een routinematige ontworming is afdoende.

Ancylostoma caninum, de zuiderelijke haakworm

Uitvergroting kopuiteinde Ancylostoma. Bemerk de rij tanden waarmee de worm zich vasthaakt.

Inwendige cyclus. Dit is één van de meest schadelijke wormsoorten bij de hond. De larven dringen via de huid binnen (vooral langs de onderkant van de poten) en vinden hun weg via hart -> long -> luchtpijp -> slokdarm naar de dunne darm waar ze zich met bloed en darmweefsel voeden. Op hun reis kapselen sommige larven zich onderweg en geven bij drachtige teefjes aanleiding tot besmetting van de pups.

Symptomen. Larven en wormen beschadigen huid, darm en longen. Vanaf een bepaalde leeftijd bouwen honden een zekere immuniteit op maar een infectie bij pups en jonge hondjes eindigt niet zelden fataal.

• Huid: penetrerende larven veroorzaken vooral t.h.v. de voetzolen jeuk en roodheid, bacteriële complicatie kan het probleem vergeren met aantasting van de gehele voet.
• Long: het binnendringen van de long gaat gepaard met eerder milde letsels, zelfs bij zware infecties.
• Darm: hier zijn de letsels diep en bloederig. Zware of chronische infecties gepaard gaan met bloedarmoede, vermageren en verlies van eetlust. Bij pups is een slijmerige donkere diarree samen met bloedarmoede zeer verdacht voor Ancylostoma-infectie.

Gevaar voor de mens. Percutane infectie met Europese haakwormen bij de mens is zeer zeldaam. (sub)tropische soorten zoals Ancylostoma brasiliense zijn hiertoe wel in staat.

Ontworming. De meeste wormafdrijvende geneesmiddelen zijn effectief. Pups met risico op besmetting behandelen op week 1/2/3/4/5/6/8/10/12. Preventieve behandeling is aan te raden na of tijdens een reis met de hond in warme streken of na import van een pup of volwassen honden. Ernstige infecties behoeven professionele verzorging.
In kennels reduceren hokken met een betonnen vloer het risico aanzienlijk. Larven overleven de meeste ontsmettingsmiddelen (javel, Dettol®, zout,...) niet.

Lintwormen

Typisch voor lintwormen is het afgeplatte lichaam dat opgedeeld is in stukjes (proglottiden). Elk van deze stukjes is een voortplantingsfabriek die éénmaal rijp vol met wormeitjes zitten en in hun geheel afgestoten worden en vervolgens met de uitwerpselen uitgescheiden. Het hoofd van de worm blijft vastzitten aan het darmslijmvlies maar voedt zich enkel met darminhoud, niet met bloed of darmweefsel. Ze veroorzaken dan ook slechts minimale letsels. Hun cyclus verloopt steeds via een tussengastheer. Ze kunnen over het algemeen héél lang worden.

Dipylidium caninum

Dipylidium caninum. Links het fijne kopuiteinde, rechts de rijpe proglottiden. (Foto: DPDx Image Library www.dpd.cdc.gov)

Inwendige cyclus. In de darm ontpopt de wormcyste zich tot volwassen worm en hecht zich vast aan het darmslijmvlies. 3 weken later komen de eerste proglottiden te voorschijn.

Symptomen. Klinisch van geen belang maar de rijstkorrelgrote proglottiden kruipen uit eigen beweging uit de anus wat enorm jeukt waardoor het dier voortdurend op zijn achterste rijdt. Enkel bij massale besmetting (honderden) kan de gastheer te kort gedaan worden aan voedingsstoffen en vermageren.

Gevaar voor de mens. Vooral kleine kinderen (<5j) die alles nog in hun mond steken kunnen per abuis wel eens een vlo binnenspelen. Omdat de worm zich strikt beperkt tot de darm en geen reis door het lichaam maakt is er eigenlijk geen gevaar, maar niemand loopt graag met een beest in zijn buiik rond. Opname van wormeitjes kan geen kwaad, ze overleven het maagzuur niet.

Ontworming. Niet alle ontwormingsprodukten doden Dipylidium af. Bovendien kunnen door de korte inwendige cyclus van 3 weken de dieren zich makkelijk herbesmetten. Na een eerste ontworming is een tweede één maand later aan te raden. Uiteraard is een gelijktijdige behandeling tegen vlooien noodzakelijk, evenals een grondige reininging van de rustplaatsen van de dieren.

Taenia soorten

Kop van Taenia pisiformis met hakenkrans en zuignappen.

Inwendige cyclus. De wormcysten ontplooien zich in de dunne darm tot volwassen wormen waar ze zich vasthechten met haken en zuignappen.

Symptomen. Enkel een zware infectie kan darmontsteking veroorzaken met krampen, diarree, wisselende eetlust en vermagering of groeivertraging. Een enkele keer obstrueren de wormen de darm.
In feite gaat de echte dreiging uit naar de tussengastheren waarvan het vlees gedeeltelijk kan afgekeurd worden voor menselijke consumptie; schapen kunnen sterven aan leverontsteking.

Ontworming. Ook deze wormen vereisen specifieke ontwormingsmiddelen. Het is raadzaam geen ongekeurd slachtafval te voeren.

Verwante artikels

Wormen

Wormen bij de kat